(Ezop Masalları) Aesopi Phrygis Fabulae graece et latine 1538 — Johann Hervagius, Basel

1527'de Erasmus'un yayıncısı Johann Froben Basel'de öldü. Matbaası, tipi, müşteri ağı — hepsi ortada kaldı. Dul karısı Gertrude Lachner'le evlenen genç çırağı Johann Herwagen her şeyi devraldı. On bir yıl sonra basılan bu kitabın önsözü hâlâ "Ioannes Frobenius Studiosis S." diye açılır; ölünün adı, yeni patronun bir saygı jesti olarak, kapağa kadar taşındı.

Beş yüz yılda bu baskıdan elde kalan on beş nüshanın on dördü hâlâ Avrupa kütüphanelerinde. Bir tanesi Atlantik'i geçmiş, Toronto Üniversitesi'nde.

İçerik

"Aesop'un Masalları" diye bilinir ama tek bir kitap değil, dokuz farklı metnin tek cilde sığdırılmış hali. Aesop'un fablları ve Maximus Planudes'in derlediği hayat hikâyesi, Babrius'un kırk üç manzum masalı, Aphthonius'un retorik alıştırmaları, Philostratus'tan masal sahneleri, Homeros'a atfedilen Batrachomyomachia (Kurbağa-Fare Savaşı), Musaeus'un Hero ve Leander'i, Diakonos Agapetus'un İmparator Iustinianus'a nasihatnamesi, Hipokrat Yemini ve Theodore Prodromos'un Galeomyomachia tragedyası.

Bu antoloji bir okul kitabıydı. Önsözünde Frobenius açıkça söylüyor: Yunanca'ya yeni başlayanlar için hazırlanmıştır. 16. yüzyıl hümanist müfredatında Yunanca öğrenmenin yolu kolay metinlerden geçerdi. Acemi öğrenciyi sıkmasın diye ciddi retorik parçaların arasına Kurbağa-Fare Savaşı ve Kedi-Fare Savaşı gibi destan parodileri serpiştirilmiş. Her metin Yunanca-Latince paralel dizgiyle basılmış — öğrenci satır satır karşılaştırarak ilerlesin diye.

İçeriğin iki noktası ayrıca dikkat çeker. Birincisi Hipokrat Yemini'nin bir Aesop antolojisine dahil edilmesi — modern tıp etiğinin temel metni, 16. yüzyıl Avrupa'sında Yunanca kanonun parçası olarak yeniden basılıyordu. İkincisi Galeomyomachia: 12. yüzyıl Bizans şairi Theodore Prodromos'a atfedilen bu tragedya, klasik Yunan dramalarının iambik vezninde yazılmış bir parodisi. Farelere dramatik roller verilmiş, aksiyon sahne dışında geçer, iki haberci konuşmasıyla aktarılır; finalde fareleri evcil kediden bir deus ex machina kurtarır. Aristobulos Apostolios'un 1494 ilk baskısının önsözüne göre Prodromos, Homeros'un Batrachomyomachia'sını taklit ederek bu komedyayı kurmuş — çocuklara dil dersi verirken eğlendirme amacı güdülmüş.

Bu nüsha

Bu kitabın iki sahip adayı vardı.

Ön kapak iç tarafına çocuksu bir el büyük harflerle "William Fitz=william" yazmış. Ama altına başka bir el eklemiş: "William not his Book but John Fitzwilliam his booke." Düzeltme silinmemiş. Bir sonraki yaprakta John Fitzwilliam adı iki kez daha tekrarlanmış, ayrıca Latince bir ex-libris cümlesi var: "Quisquis in hunc librum teneros convertit ocellos, nomen subscriptum perlegat ille meum" — bu kitaba narin gözlerle bakacak kim olursa, altında yazılı adı okusun.

16-17. yüzyıl İngiltere'sinde birden fazla Fitzwilliam ailesi vardı — Aldwarke, Sprotbrough, Milton ve Merrion kollarıyla. Bu kardeşlerin hangi kola ait olduğu kesin değil. Ama el yazıları dönem otantik, çocuk-genç eline ait, ve kitap boyunca dağılmış Yunanca-Latince çalışma notlarıyla birlikte değerlendirildiğinde tek bir şey net: bu kitap gerçekten okul kitabı olarak kullanılmış, elden ele geçmiş, birisi diğerinin sahiplik iddiasını kabul etmemiş.

Sayfalarda 16. yüzyıl elinden çok sayıda marjinal not var. Son baskı işareti (matbaa amblemi) çevresinde yoğun mikro notlar. Sayfa 315'te Midas üzerine İngilizce bir not — yani okuyucu fablların dünyasında sadece Yunanca egzersiz yapmıyor, kendi dilinde de düşünüyor.