Tartarie, Béloutchistan, Boutan et Népal — Afghanistan 1848 — Firmin Didot Frères, Paris

Louis Dubeux on yaşındayken Lizbon'dan kaçtı. 1808'de Napolyon'un Portekiz seferinin çöküşü sırasında aile, Junot'nun geri çekilen ordusuyla birlikte Fransa'ya sürüklendi. Paris'e vardıklarında çocuk, dayılarının kitapçı dükkânında tezgâhtar olarak işe başladı. Yirmi yıl sonra Bibliothèque Royale'de yardımcı küratördü; kırk yıl sonra Collège de France'ta profesör. Arada yirmi iki dil öğrenmişti — Doğu ve Batı, canlı ve ölü. 1848'de, hiç ayak basmadığı toprakları anlatmak için oturduğunda, elindeki tek malzeme Silvestre de Sacy'nin derslerinden kalan notlar, İngiliz seyyahların raporları ve bir kütüphanenin raflarıydı.

Bu kitap o masadan çıktı.

İçerik

L'Univers Pittoresque Firmin Didot Frères'in 1835'ten 1863'e kadar süren devasa bir ansiklopedi projesi: dünyadaki tüm halkları, dinlerini, geleneklerini, coğrafyalarını belgelemek. Yaklaşık yetmiş cilt, üç binin üzerinde çelik gravür, yüzlerce harita. Bu cilt, Asya serisinin altıncı kitabı.

İki ayrı eser tek ciltte birleştirilmiş. İlk ve büyük bölüm Dubeux ile V. Valmont'un kaleme aldığı Tartarie — yani dönemin Fransızcasıyla Orta Asya'nın Türk ve Moğol coğrafyası: Türkistan, Belucistan, Butan, Nepal. İkinci bölüm Xavier Raymond'un Afganistan'ı. Raymond, Fransız elçiliğinde Çin'e atanmış bir diplomattı; Afganistan hakkında yazdığında muhtemelen kaynakları Birinci İngiliz-Afgan Savaşı'nın (1839-1842) ardından Hindistan'dan süzülen raporlardı. Kitaptaki Afganistan haritası 1842 tarihli — tam da İngiliz ordusunun Kabil'den çekilirken neredeyse tamamen yok edildiği yıl.

Metin çift sütun dizilmiş, Fransızca. Tartarie bölümünde Kazak bozkırlarından Himalaya eteklerine uzanan bir coğrafya taranıyor: toplumsal yapılar, din, aşiret düzenleri, ticaret yolları. Afganistan bölümünde Raymond, ülkenin coğrafi sınırlarını belirlemekle başlıyor — ve ilk cümlesinde itiraf ediyor: "Afganistan'ın sınırlarını çizmek çok güç." Kabil krallığının büyüklüğü, Horasan'ın kaybı, Sind'in İngiliz egemenliğine geçişi, Peşaver'den Herat'a uzanan güç dengeleri tek tek işleniyor.

Gravürler ve Haritalar

Kitapta yirmi dört çelik gravür ve iki katlanır harita var. Gravürlerin çoğunu Lemaitre kazımış; çizimler Vernier, Gihore gibi dönem sanatçılarına ait. Tartarie bölümünde atlı Kazak savaşçıları, Sır Derya'daki bir adada mezarlar, Budist figürler; Afganistan bölümünde Kandahar kalesi, Durrani çobanları, Yusufzai savaşçıları, silahlı Durrani çiftçiler. İki katlanır harita ayrıca dikkat çekici: Türkistan haritası 1845, Afganistan haritası 1842 tarihli — her ikisi de Orta Asya'nın Avrupa perspektifinden henüz tam haritalanmadığı dönemin belgeleri.