Constantinople et la Mer Noire 1855, Joseph Méry, Paris

Plutarkhos büyük adamların hayatını yazdı. Méry aynı şeyi bir şehir için yapmak istedi. Kitabın önsözünde açıkça söylüyor: "Şehirlerin de biyografileri yazılmalı, tıpkı büyük insanların biyografileri gibi." Roma, Atina, Kudüs, Babil, Palmira, Ninova, Memphis — ve Konstantinopolis. Méry bu listeye baktı ve Konstantinopolis'i seçti. 1855'te, Kırım Savaşı'nın ortasında, Karadeniz'in adı herkesin dilindeyken, bir Marsilyalı şair oturup şehrin Byzas'tan Abdülmecid'e kadar tüm hayatını yazdı.

Méry'nin ana kaynağı Hammer'in on sekiz ciltlik Osmanlı tarihiydi. Sorun şu: kitap Almancaydı ve Méry Almanca okumayı reddediyordu. Nedenini de yazıyor — Gutenberg'in gotik harflerini çirkin buluyordu. "Bu dil harflerini modernleştirdiğinde," diyor, "muhtemelen hiçbir şey ezberleyemeyecek yaşta olacağım." Hellert'in Fransızca çevirisini kullandı ve on sekiz cildi birden fazla kez okuduğunu belirtiyor. Bizans dönemi için Phrantzes'e ve diğer Yunan tarihçilere başvurdu.

Kitap iki bölümden oluşuyor. Birinci bölüm şehrin tarihidir: Byzas'ın Trakya kıyılarına çıkışı, Phidalie'nin intihara sürüklenişi ve adını bir körfeze bırakması, Pers işgalleri, Haçlı Seferleri, 1453 kuşatması, Osmanlı padişahları. Méry otuz kuşatma sayıyor. Konstantinopolis otuzunun sadece sekizinde düştü. İkinci bölüm tarihten uzaklaşıp şehrin günlük hayatına giriyor: sokak köpekleri, hamamlar, kahvehaneler, meddahlar, Karagöz, efsaneler, Leandros Kulesi, Belisarius Kulesi, Godefroy'un çınar ağacı. Ve sonra Karadeniz kıyılarına açılıyor — Sinop, Trabzon, Varna.

Sokak köpekleri bölümü başlı başına bir deneme. Méry bu hayvanları Konstantinopolis'in gece nöbetçileri olarak tanımlıyor: kendi karakolları, kendi devriye güzergâhları, kendi hiyerarşileri var. Havlamıyorlar, uluyorlar. Méry'ye göre bu meute — köpek sürüsü — büyük olasılıkla 1453'ten kalma; Fatih'in ordusunu takip eden köpeklerin dört yüz yıllık nesli. Gece yalnız Avrupalılara saldırıyorlar; bir müslümanla yürüyen yabancıya dokunmuyorlar. Méry'nin önerisi: "Gece çıkmayın. Ya da bir müslümana bir kuruş verin, sizi eve kadar götürsün."

Hamam bölümü de keskin: "Bir yabancıyı alıyorlar; mermer bir levhaya yatırıyorlar; kırıyorlar, işkence ediyorlar, boğuyorlar, donduruyorlar, dövüyorlar, bir saat boyunca kıskıvrak sıkıyorlar; sonra da banyo yaptığını kanıtlıyorlar. Sudan tasarruf ediyorlar. Zavallı hasta kendi terinde yıkanıyor."

Osmanlı bürokrasisi bölümünde Méry, II. Mahmud'un lağvettiği saray görevlerini sıralıyor. Listede Sultanın tüfek bekçisi (toufenkdji-baschi), berber başı (berber-baschi), bülbül bekçisi başı (bülbüldji-baschi) ve papağan bekçisi başı (toutoutdji-baschi) var. Her biri yüzyıllardır süren gerçek makamlar. Méry bu listeyi Hammer'den çekip çıkarmış ve Fransızca transkripsiyonuyla vermiş.

Méry şair, gazeteci, romancı ve librettistti. Bugün en çok Verdi'nin Don Carlos operasının Fransızca librettosuyla anılıyor — ama onu bitiremedi; Camille du Locle tamamladı. Bu kitabı yazdığında elli sekiz yaşındaydı. Kırım Savaşı sürüyordu ve Méry önsözde doğrudan ona değiniyor: "Bugün bütün bakışlar bu denize çevrili; bütün konuşmalar onu anıyor."

Çelik baskı gravürler Rouargue Kardeşler'e (Émile ve Adolphe Rouargue) ait. Aynı yayınevi için daha önce İspanya ve Portekiz seyahatnamesini de resimlemiş olan bu Paris'li gravürcüler, dönemin en üretken çelik kalıp ustalarından. Toplam yirmi bir levha var; altısı elle renklendirilmiş. Renkli levhalar kostüm sahneleri: Türk gönüllü kampı, halk yazıcısı, Bulgar köylüler gibi figüratif kompozisyonlar. Siyah-beyaz levhalar manzara: Konstantinopolis panoraması, Boğaz geçişi, Gelibolu, Sarayburnu. Frontispis olarak at üstünde Sultan Abdülmecid gravürü yer alıyor.